Wolne Miasto Gdańsk, Prusy Wschodnie, Śląsk, Łódź

Kilkunastu historyków niemieckich, szwajcarskich i polskich omawia stosunkowo słabo znaną kwestię działalności przeciwników narodowego socjalizmu na terenie Wolnego Miasta Gdańska i wśród mniejszości niemieckiej w Polsce w latach 1933-1939.

Autorzy ukazują próby przeciwstawiania się tamtejszych Niemców „brunatnemu szaleństwu”. Przybliżają nierówną, skazaną na niepowodzenie walkę, którą toczyli, zdani na własne siły, gdańscy Niemcy i obywatele polscy narodowości niemieckiej.

Walkę, wobec której Warszawa - starająca się wówczas balansować między Berlinem a Moskwą - zachowywała postawę nieingerencji.

Niezależnie jednak od oficjalnego kursu władz polskich niemieccy przeciwnicy nazizmu zamieszkujący terytorium Rzeczypospolitej i Wolnego Miasta Gdańska spotykali się wśród polskich elit politycznych i kulturalnych oraz wśród antyhitlerowsko nastawionego polskiego społeczeństwa z przejawami zrozumienia i poparcia. Szczególnie ożywiona była współpraca między polskimi socjalistami a niemieckimi socjaldemokratami; stanowi ona jedną z jaśniejszych kart w nader powikłanych stosunkach polsko-niemieckich.

Dzięki lekturze tej książki, opartej na materiale źródłowym, Czytelnik może lepiej zrozumieć mechanizmy hitleryzacji niemieckiego społeczeństwa i utwierdzić się w przekonaniu, iż poparcie dla NSDAP nie było wśród ludności niemieckiej tak masowe, jak to się zwykło sądzić.

Spis treści :

• Wstęp   7
• Michael Schneider   Opór i emigracja ruchu robotniczego w Trzeciej Rzeszy  11
• Patrik von zur Mühlen  Plebiscyt w Zagłębiu Saary i wybory do Gdańskiego Volkstagu w 1933 roku    21
• Marek Andrzejewski   Współpraca Gdańskiej SPD i PPS w latach 1933-1945    31
• Kurt Koszyk   Erich Brost - życie dziennikarza między Gdańskiem a Essen     41
• Grzegorz Berendt    Postawa gdańskich Żydów wobec narodowosocjalistycznego reżimu (1930-1940)     49
• Marian Mroczko   Polska opinia publiczna wobec rozwoju sytuacji w Gdańsku w latach 1933-1939     63
• Marek Kozlow    Gdańska opozycja w prasie szwajcarskiej na przykładzie „Neue Züricher Zeitung"     77
• Urlich Sahm   Miejsce „przestępstwa" - Warszawa. Rudolf von Scheliha i jego otoczenie     85 
• Lucjan Meissner    Niemiecka narodowosocjalistyczna opozycja w Polsce Centralnej do 1939 roku - jej cechy i struktura     93
• Wojciech S. Kotowski   Niemieccy katolicy w Polsce a ujednolicenie organizacji mniejszościowych w latach 1933-1939    109 
• Pia Nordblom   Dr Eduard Pant i tygodnik „Der Deutsche in Polen" (1934-1939)     119  
• Dariusz Matelski    Mniejszość niemiecka w Wielkpolsce wobec narodowego socjalizmu w latach 1933-1939      129 
• Bohdan Koziełło-Poklewski    Antyhitlerowska opozycja klasy robotniczej w Prusach Wschodnich   153 
• Informacje o autorach    173