- BIBLIOTEKA KULTURY tom 389

Ślad, jaki w literaturze polskiej zostawiły losy Polaków w ZSSR czasu drugiej wojny światowej jest nie tylko świadectwem cierpienia, degradacji, zbrodni, ale też bezcennym zapisem spotkania wielu narodów. Przemoc, która jest wrogiem spotkania, doprowadziła do tego, że przybliżyli się ku sobie ludzie różnych ras, kultur i języków na skalę nie spotykaną w historii. Nie wybrani przedstawiciele, ale wyrwani — jakże często ze snu — swemu narodowi w liczbie sięgającej milionów. Przybliżyli się na bocznym — zdawałoby się — torze historii, prowadzącym do masowych, skazanych na zapomnienie grobów, ale czyny i rozmowy zostały spisane i nie da się ukryć brzemiennej dla wieku prawdy tego wielkiego spotkania narodów.

Bałkarcy, Białorusini, Chińczycy, Czeczeńcy, Czerkiesi, Estończycy, Finowie, Grecy kaukascy, Gruzini, Hiszpanie, Inguszowie, Jakuci, Japończycy, Kabardińcy, Kałmucy, Karaczajewcy, Kazacy, Koreańczycy, Litwini, Łotysze, Mołdawianie, Niemcy, Ormianie, Polacy, Rosjanie, Rumuni, Tadżycy, Tatarzy krymscy, Ukraińcy, Węgrzy, Żydzi z różnych krajów — by wymienić tylko najliczniej sprezentowane narody.

W więzieniach, obozach, na zesłaniu rodziły się te trudne międzyludzkie więzi, które są wiązaniami nadziei. Dowodem ich Trwałości jest sposób, w jaki ocaleli zdają sprawę z tamtych spotkań.  [ze wstępu]